Ticaret odasından, esnaf odasından ya da mali müşavirler odasından gelen aidat bildirimi çoğu üyenin aklına aynı soruları getirir: Bu aidatı ödemek zorunlu mu, ödemezsem faiz ya da ceza işler mi, oda icra takibi başlatabilir mi, oy hakkım gider mi? Cevap tek cümleyle verilemez, çünkü her meslek kuruluşu kendi kanununa tabidir ve aidatın miktarı, ödeme ayları, gecikme zammı ve tahsil yolu bu kanunlarda farklı düzenlenmiştir. Bu yazıda en yaygın üç oda türünü, yani ticaret ve sanayi odalarını, esnaf ve sanatkârlar odalarını ve serbest muhasebeci mali müşavir odalarını ayrı ayrı ele alıyor; ardından mühendis-mimar odaları ve barolar için kısa notlar veriyoruz.
Meslek odası dernek değildir
Aidat konusundaki yanlış anlamaların çoğu, odayı bir dernek gibi düşünmekten doğar. Anayasa’nın 135. maddesine göre kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları kanunla kurulan kamu tüzelkişilikleridir; organları üyeleri tarafından, kanunda gösterilen usullere göre, yargı gözetimi altında ve gizli oyla seçilir. Derneğe üyelik gönüllüdür; aidatını ödemeyen üyenin durumu ise derneğin tüzüğüne göre belirlenir ve tüzükte öngörülmüşse üye üyelikten çıkarılabilir. Meslek odasında ise kayıt, ilgili kanunun öngördüğü durumlarda zorunludur ve aidat da kanundan doğan bir yükümlülüktür.
Bu nedenle “odadan çıkarsam aidat da biter” düşüncesi her zaman doğru değildir. Örneğin ticaret siciline kayıtlı tacirler bulundukları yerdeki odaya kaydolmak zorundadır ve bu yükümlülüğü bir ay içinde yerine getirmeyenler oda tarafından re’sen kaydedilir (5174 sayılı Kanun md.9).
Ticaret ve sanayi odaları (5174 sayılı Kanun)
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği bünyesindeki ticaret, sanayi, ticaret ve sanayi ile deniz ticaret odaları 5174 sayılı Kanuna tabidir. Bu odalarda üyenin başlıca iki yükümlülüğü vardır:
- Yıllık aidat: Kayıt ücreti ile yıllık aidat, on altı yaşından büyükler için uygulanan aylık brüt asgari ücretin yüzde onundan az, yarısından fazla olamaz. Tutar, üyenin derecesine göre oda tarifesiyle belirlenir. Kayıt ücretinin alındığı yıl ayrıca yıllık aidat alınmaz. Yıllık aidat her yılın haziran ve ekim aylarında iki eşit taksitte ödenir (md.24).
- Munzam (ek) aidat: Gerçek kişi tacirlerde gelir vergisi beyannamesindeki ticari kazanç, tüzel kişilerde kurumlar vergisi beyannamesindeki ticari bilanço kârı üzerinden binde beş oranında alınır. Zarar eden üye o yıl munzam aidat ödemez. Munzam aidat da haziran ve ekim aylarında iki eşit taksitte ödenir (md.25).
Derecesini durumuna uygun bulmayan üye, on gün içinde oda meclisine itiraz edebilir; itiraz karara bağlanıncaya kadar aidatın ihtilaflı kısmı tahsil edilmez (md.24).
Ödenmezse ne olur?
- Gecikme zammı: Süresinde ödenmeyen kayıt ücreti, yıllık aidat ve munzam aidata 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca günlük gecikme zammı tahakkuk ettirilir (md.77).
- İcra yoluyla tahsil: Aidat ve kesinleşen gecikme zamlarının tahsiline ilişkin oda yönetim kurulu kararları ilam hükmündedir ve icra dairelerince yerine getirilir (md.77). Bu nedenle oda, alacağı için ayrıca dava açmadan, yönetim kurulu kararına dayanarak ilamlı icra yoluyla takip başlatabilir; üyenin bu takibe karşı başvurabileceği yollar İcra ve İflas Kanunu'nda düzenlenmiştir.
- Zamanaşımı: Bu alacakların tahsil zamanaşımı süresi beş yıldır (md.77).
- Seçmen listesinden silinme: Vergi mükellefiyeti terkin edilen, son iki yıldır adresi ve durumu tespit edilemeyen ya da bu süre içinde aidat ödemeyen üyelerin isimleri, oda yönetim kurulu kararıyla meslek grupları ve seçmen listelerinden silinir ve aidat tahakkukları durdurulur. Karardan sonraki yılbaşından itibaren iki yıl içinde durumunu bildiren üyenin tahakkuku yeniden başlar (bildirmeyen ve vergi mükellefiyeti bulunmayan üyenin oda kaydı meclis kararıyla silinir); ancak tüm aidat borcunu ödemedikçe seçmen listesine tekrar yazılamaz (md.10).
Oda meclisi; tahsili imkânsızlaşan alacakların takibinden vazgeçmeye, ölen ya da ticareti terk eden üyelerin ve yangın, sel, deprem gibi mücbir sebeplerle ödeme güçlüğüne düşen üyelerin aidat ve gecikme zammı borçlarının affına ya da yeniden yapılandırılmasına karar verebilir (md.17/o). Bu kararlar yönetim kurulunun teklifiyle alındığından, durumunuz buna uyuyorsa odanıza yazılı olarak başvurmanız yararlı olur.
Esnaf ve sanatkârlar odaları (5362 sayılı Kanun)
Esnaf ve sanatkârlar sicile kaydedildikten sonra meslekleriyle ilgili odaya kaydedilir (md.6). Bu odalarda yıllık aidat, asgari ücretin onda birinden az, yarısından fazla olamaz; kayıt ücretinin alındığı yıl ayrıca aidat alınmaz (md.61/b). Yıllık aidat nisan ve ekim aylarında iki eşit taksitte ödenir. Odadan kaydını sildiren üyenin aidatı, kaydın silindiği ay itibarıyla alınır (md.61).
Ödenmezse ne olur?
- İcra yoluyla tahsil: Süresinde ödenmeyen yıllık aidat için oda yönetim kurulunca verilen kararlar ilam hükmündedir ve icra dairelerince yerine getirilir (md.61).
- Gecikme zammına tavan: Gecikme zammı, yıllık aidatın bir mislini geçemez (md.61). Yani borç ne kadar eskirse eskisin, gecikme zammı aidatın kendisinden fazla olamaz.
- Hizmet ve belge verilmemesi: Yıllık aidatını ödemeyen üyeye, ödeme yapılıncaya kadar odaca yapılacak hizmetler verilmez, belgeler düzenlenmez ve onaylanmaz (md.61). Uygulamada bu, üyenin odadan alması gereken bir belge söz konusu olduğunda ilk hissettiği sonuçtur.
Mali müşavirler odaları (3568 sayılı Kanun)
Serbest muhasebeci mali müşavir ve yeminli mali müşavir odalarında giriş ücretini ve yıllık aidatı oda genel kurulu belirler; ödeme tarihlerini de genel kurul tespit eder (md.19/h). Odalarca önerilen tutarlar Birlik yönetim kurulu tarafından bakanlığın tasdikine sunulur (md.36/e). Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan meslek mensupları ile mesleği fiilen icra etmeyenler giriş ücretini ve yıllık aidatı yüzde elli indirimli öder (md.16).
3568 sayılı Kanunda, 5174 ve 5362’deki gibi aidat kararlarını ilam hükmünde sayan ya da gecikme zammı oranını belirleyen bir hüküm bulunmuyor. Bu yüzden ödeme gecikirse hangi sonuçların doğacağını, odanızın genel kurul kararlarından ve TÜRMOB yönetmeliklerinden öğrenmeniz gerekir. Kesin bilgi için kayıtlı olduğunuz odaya yazılı olarak sormanız en sağlıklı yoldur.
Diğer meslek kuruluşları için kısa notlar
- Mühendis ve mimar odaları (6235 sayılı TMMOB Kanunu): Oda aidatını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde ödemeyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takip yapılır (md.30).
- Barolar (1136 sayılı Avukatlık Kanunu): Baro keseneğinin yıllık miktarını genel kurul belirler; kesenek ocak ve temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenir, mesleğin ilk beş yılında alınmaz ve vadesinde ödenmeyen keseneğe yıllık temerrüt faizi uygulanır (md.65). Baro ve Türkiye Barolar Birliği keseneklerinin tebligata rağmen ödenmemesi, avukatın adının levhadan silinmesi sebepleri arasında sayılmıştır (md.72/d).
- Tabip, eczacı, diş hekimi ve diğer odalar: Her birinin kendi kanunu ve yönetmeliği vardır. Aidatın tutarı, ödeme dönemi ve ödememenin sonucu için o kanuna ve odanızın genel kurul kararlarına bakın.
Oda yönetimleri için: genel kurul, bütçe ve denetim
Aidat yalnız üyeyi değil, odayı yönetenleri de ilgilendirir; çünkü odanın bütçesi büyük ölçüde aidata dayanır. Yönetim yapısı da oda türüne göre değişir:
- Ticaret ve sanayi odalarında meslek komiteleri ve oda meclisi dört yıl için seçilir (md.14, md.16). Yıllık bütçeyi ve kesin hesabı onaylamak, yönetim kurulunu ibra etmek oda meclisinin görevidir (md.17/ı).
- Esnaf ve sanatkârlar odalarında yönetim ve denetim kurulu dört yıl için seçilir; denetim kurulu üç kişidir (md.9). Olağan genel kurul dört yılda bir, ocak, şubat ve mart aylarında toplanır (md.42). Genel kurul; faaliyet ve denetim raporlarını, bilanço ile gelir-gider hesaplarını inceler, kurulları ibra eder ve tahmini bütçeyi kabul eder (md.10).
- Mali müşavirler odalarında genel kurul, odaya kayıtlı bütün meslek mensuplarından oluşur; bütçeyi ve kesin hesapları tasdik eder, yönetim kurulunu ibra eder (md.18, md.19).
Aidat tahsilatının sağlıklı yürümesi için oda yönetiminin üç şeye dikkat etmesi yararlıdır: Her üyenin tahakkuk ve ödeme geçmişini dönem dönem ayrı tutmak, ödeme aylarından önce üyeleri bilgilendirmek ve icra yoluna gitmeden önce borcu tebliğ edilmiş, kesinleşmiş hâle getirmek. Kartla tahsilat yapan odalar, kart komisyonunun üyeye yansıtılması konusundaki sınırlamayı Kredi Kartı ile Aidat Ödeme Yasal mı? yazımızda okuyabilir. Havale, elden tahsilat ve kart gibi yöntemlerin iş yüküne etkisi ise Site Yönetimleri İçin En Uygun Ödeme Sistemi Hangisi? yazımızda site yönetimleri üzerinden anlatılıyor; karşılaştırma odalar için de büyük ölçüde geçerlidir.
Üyeye aidat hatırlatma yazısı örneği
Aşağıdaki metin, icra takibine geçmeden önce üyeye gönderilebilecek bir hatırlatma yazısı için örnektir. Kanun maddesi ve tutarları odanızın tabi olduğu mevzuata göre doldurun.
…… ODASI
Sayın ……,
Odamız kayıtlarına göre ……/…… dönemine ait yıllık aidatınızdan …… TL tutarındaki kısım, ödeme süresi olan ../../2026 tarihine kadar ödenmemiştir. …… sayılı Kanunun …… maddesi gereğince süresinde ödenmeyen aidata gecikme zammı uygulanmakta ve tahsil için yasal yollara başvurulabilmektedir.
Borcunuzu ../../2026 tarihine kadar oda hesabına, oda veznesine ya da online ödeme kanalımız üzerinden ödemenizi rica ederiz. Ödeme yaptıysanız bu yazıyı dikkate almayınız. Mücbir sebep nedeniyle ödeme güçlüğü içindeyseniz (odanızın mevzuatında böyle bir imkân varsa) yazılı başvuru yapabilirsiniz.
Bilgi için: ……
Oda Genel Sekreterliği
Sık sorulan sorular
Meslek odası aidatı ödemek zorunlu mu?
Kanunen odaya kayıt zorunluluğu olan kişiler için evet. Aidat, ilgili kanunun öngördüğü bir yükümlülüktür; tutarı ve ödeme ayları da kanun ve oda kararlarıyla belirlenir.
Oda aidatı için icra takibi yapılabilir mi?
Ticaret ve sanayi odalarında (5174 md.77) ve esnaf odalarında (5362 md.61) aidat tahsiline ilişkin yönetim kurulu kararları ilam hükmündedir ve icra dairelerince yerine getirilir. Mühendis ve mimar odalarında ise otuz günlük süre içinde ödenmeyen aidat için İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takip yapılır (6235 md.30).
Esnaf odası aidatına ne kadar gecikme zammı işler?
5362 sayılı Kanuna göre gecikme zammı, yıllık aidatın bir mislini geçemez. Uygulanan oranı odanızdan öğrenebilirsiniz.
Aidat borcum zamanaşımına uğrar mı?
Ticaret ve sanayi odalarında aidat ve kesinleşen gecikme zamlarının tahsil zamanaşımı beş yıldır (5174 md.77). Diğer odalar için kendi mevzuatına bakmak gerekir.
İşimi kapattım, aidat işlemeye devam eder mi?
İşi bırakan üyenin kaydını sildirmesi gerekir. Esnaf odalarında kaydını sildiren üyenin aidatı, kaydın silindiği ay itibarıyla alınır (5362 md.61). Ticaret odalarında işin bırakılması ticaret siciline bildirilerek sicil kaydı sildirilmelidir; vergi mükellefiyeti terkin edilen üyelerin ise 5174 sayılı Kanunun 10. maddesi uyarınca seçmen listelerinden silinmesine ve aidat tahakkuklarının durdurulmasına oda yönetim kurulu karar verir. Kaydı sildirmemek, ileride biriken borçla karşılaşmanıza yol açabilir.
Aidatı ödemeyen üye oy kullanabilir mi?
Ticaret ve sanayi odalarında iki yıl boyunca aidat ödemeyen üyeler seçmen listelerinden silinir ve tüm borcunu ödemeden listeye geri yazılamaz (5174 md.10). Diğer oda türlerinde seçimlere katılım koşulları kendi kanun ve yönetmeliklerinde düzenlenir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Odanızın genel kurul kararlarında ya da yönetmeliklerinde özel hükümler varsa ya da uyuşmazlık söz konusuysa bir hukukçuya danışmanız önerilir.